Wat zegt de Nederlandse overheid over je digitale nalatenschap? Eigenlijk te weinig…

Er zijn van die onderwerpen waarvan iedereen gelijkt zegt: "Ja, daar moet ik inderdaad eens iets aan gaan doen.”  Digitale nalatenschap is daar een goed voorbeeld van. Notarissen besteden er aandacht aan. Financieel adviseurs en –planners krijgen vragen van klanten.  Maatschappelijke organisaties zetten het onderwerp op de agenda. En ook vanuit de overheid is er toenemende aandacht. Dat is goed nieuws, maar het is wat mij betreft niet voldoende. Mijn advies: wacht niet, maar pak zelf je verantwoordelijkheid. Natuurlijk kun je je laten helpen waar nodig.

De keerzijde van digitalisering

Onze manier van leven is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd. We bewaren onze herinneringen niet meer alleen in fotoalbums, maar steeds vaker in de cloud en andere digitale omgevingen. We regelen onze financiën, verzekeringen en communicatie via digitale platforms en hebben inmiddels tientallen online accounts en abonnementen waar we dagelijks gebruik van maken. 

Kortom: een groot deel van ons leven speelt zich digitaal af. En dat heeft ook gevolgen voor de mensen die achterblijven wanneer wij er niet meer zijn. Want hoewel ons digitale leven steeds groter wordt, loopt de manier waarop we nadenken over wat we achterlaten daar nog vaak achteraan. En precies daar zit mijn zorg. Daarom wil ik kritisch kijken naar de vraag die mij bezighoudt: de overheid onderzoekt het probleem, maar de praktische oplossing blijft (nog) uit.

Blijft het bij ‘wordt vervolgd?’

Al in 2021 liet het kabinet uitgebreid onderzoek doen naar de juridische aspecten van digitale nalatenschap. De conclusies waren helder: de huidige wetgeving sluit onvoldoende aan op onze digitale samenleving en nabestaanden lopen tegen praktische problemen aan. Maar als je zo'n onderzoek leest, verwacht je eigenlijk dat daarna de volgende stap komt: een concreet plan van aanpak. Vijf jaar later is er nog geen sprake van vooruitgang, zoals duidelijke informatie voor burgers of praktische handvatten waarmee mensen direct aan de slag kunnen. Zelf zie ik dat als een gemiste kans.

“Digitale nalatenschap gaat niet over nog meer onderzoek, het gaat over doen!”

Ook recent* werd in de media opnieuw aandacht gevraagd voor digitale nalatenschap. Dat is waardevol, want ieder gesprek hierover helpt om het onderwerp bekender te maken. Alleen was de titel wat mij betreft wat verontrustend: “Aandacht voor digitale nalatenschap laat op zich wachten”, las ik. “Terwijl er gewoon oplossingen voor zijn”, ging er gelijk door mijn hoofd. Bij grote maatschappelijke veranderingen begint het vaak met onderzoek. Daarna blijft het vaak lang stil. Maar persoonlijk denk ik dat het te lang duurt: ons digitale leven wacht niet! Lees vooral nog even door.

Ook ik dacht: dat regel ik later wel

Misschien kijk ik anders naar dit onderwerp dan iemand die er alleen vanuit een juridisch of technisch perspectief naar kijkt. Ik was 54 toen mijn vader overleed. Hij had zijn nalatenschap uitstekend geregeld. Er was duidelijkheid, overzicht en rust voor mijn moeder. Ook voor mij, m’n broer en zus. Op dat moment realiseerde ik me iets wat mij is bijgebleven: ik had zelf eigenlijk nog nauwelijks nagedacht over mijn eigen nalatenschap. Laat staan over mijn digitale nalatenschap. Dat was mijn echte eyeopener. Confronterend, maar wel verhelderend.

Hoe ik er inmiddels over denk? Je hebt geen onderzoeksrapport of theorie nodig. Het gaat over de persoonlijke vraag durven te stellen: wat laat ik eigenlijk achter als mij morgen iets overkomt? Blijkbaar denk je daar pas over na als er een naaste van je wegvalt. Ik denk dat veel mensen zich daarin herkennen. We regelen vaak veel zaken voor anderen, maar beslissingen over onze eigen digitale wereld schuiven we gemakkelijk voor ons uit. Totdat het moment komt waarop uitstellen geen optie meer is. Een paar maanden na zijn overlijden werkte ik ineens voor Life After Me. Het voelt nog steeds als een cadeautje om met iets bezig te zijn wat enorm veel menselijke waarde heeft.

Je digitale leven bestaat uit veel meer dan wachtwoorden

Wanneer mensen aan digitale nalatenschap denken, gaat het vaak direct over wachtwoorden. Maar wachtwoorden zijn slechts een klein onderdeel van het grotere verhaal. Er zijn veel meer vragen te stellen: weet iemand wat voor jou belangrijk is? Waar staan jouw foto's en video's? Welke herinneringen wil je bewaren? Welke documenten moeten beschikbaar blijven? Welke abonnementen lopen er? Welke accounts zijn belangrijk? Wat wil je dat er met je sociale media gebeurt? Aan welk goed doel wil je wat nalaten? En wie vertrouw je om daar later zorgvuldig mee om te gaan? 

Dat zijn geen technische vragen maar menselijke vragen. Want uiteindelijk gaat digitale nalatenschap niet over accounts en systemen. Het gaat over de dingen die betekenis hebben gekregen in jouw leven en die je wilt blijven delen met de mensen die belangrijk voor je zijn. Dus moet je het op tijd doen.

Een testament is belangrijk. Maar het vertelt niet het hele verhaal

Een testament blijft een essentieel onderdeel van een goede nalatenschap. Het zorgt ervoor dat juridisch duidelijk is wie welke verantwoordelijkheden krijgt en wat jouw wensen zijn. Maar een testament vertelt meestal niet waar jouw digitale herinneringen staan. Ook je wachtwoorden staan er niet in. Het geeft geen overzicht van al je onlineaccounts. Het beschrijft niet welke abonnementen je hebt en beëindigd moeten worden of welke persoonlijke wensen je hebt rondom jouw digitale leven. Daarom is een testament niet het eindpunt. Het is een fundament, maar er moet nog steeds van alles praktisch geregeld worden.

Ook het gesprek vooraf met je naasten is van belang. Want zelfs de beste juridische afspraken kunnen voor onduidelijkheid zorgen als niemand weet wat jij belangrijk vindt of waarom je bepaalde keuzes hebt gemaakt. Of zoals een notaris het ooit treffend zei: 

“Ik kan nog zo’n mooi testament maken, maar de familie kan bij het passeren ervan elkaar alsnog de tent uitvechten.”

Een nalatenschap gaat uiteindelijk niet alleen over regelen. Het gaat ook over dat naasten het begrijpen. Ik schreef er al eerder over in deze blog: Blog: Is een testament voldoende? Waarom je ook je digitale nalatenschap moet regelen | Life After Me

Waarom wachten we totdat iemand anders het belangrijk genoeg vindt?

Het voelt wat dubbel: de overheid wil een campagne starten voor iets wat eigenlijk zo logisch is: het zou dus niet nodig moeten zijn. Natuurlijk ben ik blij dat steeds meer organisaties aandacht besteden aan digitale nalatenschap. Iedere notaris die het bespreekt, iedere adviseur die klanten erop wijst en iedere organisatie die bewustwording creëert, helpt mensen vooruit. Ook initiatieven zoals de Alliantie Digitaal Samenleven** verdienen waardering voor het feit dat zij digitale inclusie en bewustwording op de kaart zetten. Maar ik geloof ook dat we moeten oppassen dat aandacht geen eindstation wordt. 

Je kunt vandaag al beginnen 

Het mooie is: je hoeft niet te wachten op een nieuwe wet of een landelijke aanpak om je digitale nalatenschap beter te organiseren. Je kunt vandaag al nadenken over wat belangrijk voor je is. Over wat je wilt bewaren en wilt delen. Over wie je vertrouwt. Over welke informatie jouw naasten later nodig hebben. Dat is precies de gedachte achter Life After Me. Niet alleen een plek om wachtwoorden of documenten te bewaren, maar een veilige omgeving waarin je kunt vastleggen wat ertoe doet. Je nalatenschap, herinneringen, bezittingen, verhalen, wensen en nog veel meer informatie die tijdens je leven of daarna belangrijk is om gedeeld te hebben. 

Een gratis proefperiode? 

Die sluit je hier af.

De belangrijkste vraag is niet wat de overheid doet, wel wat jij vandaag doet

Ik hoop oprecht dat digitale nalatenschap de komende jaren een vanzelfsprekend onderdeel wordt van hoe we in Nederland over nalatenschappen praten. Dat wetgeving zich verder ontwikkelt. Dat voorlichting beter wordt en steeds meer mensen begrijpen waarom dit onderwerp zo belangrijk is. 

Organisaties die hiermee bezig zijn roep ik op om in gesprek te gaan en vooral te blijven. Zullen we eens gezamenlijk een debat organiseren? Dan nodigen we Kamerlid Barbara Kathmann** (Pro) ook uit.

Gebruikte bronnen: *Binnenlands Bestuur, **Aliantie Digitaal Samenleven en ***NOS.